Budynek zlokalizowany na Placu Wolnica, w ktorym obecnie mieści się Muzeum Etnograficzne, pełnił funkcję ratusza Kazimierza w okresie od XV do końca XVIII wieku, w czasie kiedy Kazimierz był odrębnym miastem i posiadał lokalną administrację. W XIX w. został rozbudowany i przekształcony na szkołę dla miejscowych dzieci.
Od 1949 w byłym ratuszu znajduje się Muzeum Etnograficzne prezentujące stałą wystawę poświęconą polskiej kulturze ludowej. Warto zauważyć, że na wschodniej ścianie budynku umieszczona jest kopia płaskorzeźby autorstwa Henryka Hochmana, która przedstawia przyjęcie przez króla Kazimierza Wielkiego Żydów przybyłych w średniowieczu do Polski.
Muzealna wystawa to pasjonująca wyprawa w życie polskiej wsi - czyli zjawisko, które na pozór może wydawać się nudne i jałowe; jednak ekspozycja zaprojektowana jest tak ciekawie, że nie sposób przejść obok niej obojętnie.
Prezentowany tu sposób życia jest obecnie zarezerwowany dla turystycznego kiczu, wraz z "autentycznymi" zespołami ludowymi grającymi "autentyczną" ludową muzykę w restauracjach. Z powodu zaniku tradycyjnego wiejskiego życia i wciąż rosnącej liczby ludności mieszkającej w miastach, trudno sobie wyobrazić, że odtworzony w Muzeum model egzystencji nadal funkcjonuje.
Wystawa na Placu Wolnica przedstawia życie wsi w całym swym bogactwie - poczynając od roli kościoła, poprzez rodzaje strojów oraz zwyczaje związane z wiosną - wraz z ich nawiązaniami do płodności - a kończąc na metodach uprawy ziemi i wykorzystywanych narzędziach. Wszystkie te elementy ożywione są poprzez interesujący dobór eksponatów.
Od razu można zauważyć rzetelność i dbałość o szczegóły w przygotowaniu ekspozycji. W oddzielonej części parterowej ukazane są regionalne różnice w wyglądzie zabudowań; zwiedzający mogą wejść do prawdziwych wiejskich domów z różnych rejonów Polski: Krakowa, Śląska i Podhala.
Miłośnicy sztuki natrafią w Muzeum na ogromny wybór obrazów i rysunków, a nawet gablotę pełną pisanek - tradycja zdobienia jaj jest żywa po dzień dzisiejszy. Znajdują się tu również drewniane rzeźby oraz - choć niekoniecznie rozpatrywana w kategoriach sztuki - zachwycająca ekspozycja bożonarodzeniowych szopek.
O wystawie można by pisać jeszcze długo, lecz najlepiej jest ją po prostu zobaczyć! Przed wizytą warto zakupić niedrogi przewodnik muzealny (8 PLN). Zawiera on wyczerpujące wiadomości dotyczące eksponatów i przedstawia polską kulturę ludową w kontekście historycznym.
Drugi budynek Muzeum na ul. Krakowskiej (około minuty od Placu Wolnica) jest o wiele mniejszy i otwarty, dla zwiedzających, tylko w okresie prezentowania wystaw czasowych, organizowanych w celu poruszenia tematów, których nie obejmuje wystawa stała. Miejsce to również warto zobaczyć, choćby ze względu na niewielką odległość od budynku głównego.
Godziny otwarcia i cennik:
| Od października do kwietnia | Od maja do września | Bilety | ||
| Poniedziałek | 10:00 - 18:00 | Poniedziałek | 10:00 - 17:00 | Zwykły 6,50 PLN Ulgowy 4 PLN Zdjęcia 22,00 PLN |
| Wtorek | Zamknięte | Wtorek | Zamknięte | |
| Środa | 10:00 - 15:00 | Środa | 10:00 - 17:00 | |
| Czwartek | 10:00 - 15:00 | Czwartek | 10:00 - 17:00 | |
| Piątek | 10:00 - 15:00 | Piątek | 10:00 - 17:00 | |
| Sobota | 10:00 - 15:00 | Sobota | 10:00 - 17:00 | |
| Niedziela | 10:00 - 14:00 | Niedziela | 10:00 - 14:00 | |